George Orwell, kommunereforma og 100 kyr

Norsk Barneblad er flotte greier.  Det er underhaldande og lærerikt for barn i alle aldrar, underteikna inkludert.  I marsnummeret i år refererer dei til hjelpeorganisasjonen Oxfam sin modell for å forklara skilnaden mellom fattige og rike i verda, og korleis dette slår ut i eigedomstilhøva:

Dersom verda har 100 menneske og  verdiane er 100 kyr  er fordelinga  slik:

1 person har 52 kyr

19 personar deler på 43 kyr

80 personar deler på  5 kyr

1 prosent eig halvparten av alt, kan me seie.

Slik blir det at veldig få har veldig mykje av verdiane og dei som har mykje av verdiane har makta.  Pengar er makt og makta rår, heiter det.

Den som meir enn nokon andre har skildra korleis makta kan te seg, og sett grensene for maktmisbruk opp for oss, er George Orwell i boka “1984”.  Uttrykket “Storebror ser deg” kjem herfrå, og avsløringar som har kome fram i dagen dei siste åra viser at Storebror er mykje meir nyfiken enn me skulle tru.  Det var ikkje eingong alle i vår del av verda som visste at me hadde ein storebror.  Angela Merkel t.d. blei veldig forundra over det.

Samfunnet i Orwell si verd er styrt av partiet Ingsoc, og det er tredelt.  Øverst står det Indre Partiet, derunder det Ytre Partiet og nederst finn me Arbeidarane.  Det indre partiet styrer, det ytre partiet utfører, samt endrar fortida i alle journalar slik at den til ei kvar tid er ajour med gjeldande politikk. Arbeidarane sit stort sett framføre taleskjermen og blir proppa fulle av propaganda og meiningslaus underhaldning.

Storebror er eit av maktmidla til det indre partiet.

Me har langt på veg adoptert dette systemet.  Finanseliten er det indre partiet og våre politikarar med sine departement, eller ministeria som det heiter hos Orwell,  tilhøyrer det ytre partiet. Eg, og sannsynlegvis også du, er arbeidarane.

Det indre partiet er styrt utav to ting.  Dei skal  verna om sine privelegiar og dei skal auka sin rikdom.  Dette brukar dei det ytre partiet og arbeidarane til.

Korleis gjer dei dette i praksis?

Her er eit døme:

I Noreg er det i dag ein debatt om ny kommunereform.  Det ytre partiet har i bakgrunnen for at denne må på plass sagt at ei slik reform skal gjera landet sine kommunar robuste slik at dei kan møta utfordringar som kjem i framtida.  Det skal bli bedre tenestar til innbyggarane, og det skal bli eit sterkare lokaldemokrati.  Til grunn for dette legg dei to rapportar frå noko som heter Vabo-utvalet.

Hurra, skal visst me seia då.

Vabo-utvalet arbeidar for det indre partiet.  Det som det handlar om er å avregulera helse og omsorgssektoren slik at private velferdsbedrifter, altså finanseliten, kan koma inn og tena milliardane sine.  Dette blir vanskelegare dersom kommunane er små.  Få og store kommunar vil gje fleire milliardar i lommane til det indre partiet.  Me ser allereie resultata av dette gjennom Norlandia Care Group der dei 4 eigarane er blitt milliardærar på å driva sjukeheimar og barnehagar.

Storebror ser meg.  Eg lurer på kva han seier når han les dette.

Ein Blues for Willie McTell; Ei musikalsk reise i den brunfarga myra

“Blind Willie McTell” er ein av Bob Dylan sine aller beste songar.  Den tek oss med på ei ubehageleg reise inn i amerikansk historie der slavetida og borgarkrigen er viktige stoppestader.

Den amerikanske borgarkrigen (1861-1865) blir ofte framstilt som ein krig om retten til å ha slavar.  Dette er vel så langt frå sanninga som ein kan koma utan at det blir ei løgn.  Då dei første skota blei fyrte mot Fort Sumter i april 1861 uttalte Abraham Lincoln(som vann valget i 1860 utan å vinne ein einaste sørstat) ingenting i retning av at slaveriet skulle avskaffast.  Det handla om å halda unionen samla og at slavestatane ikkje skulle bli fleire.  Ein skulle komme eit godt stykke inn i borgarkrigen før Lincoln begynte å arbeida for å få igjennom det 13. lovtillegget som skulle frigjere slavane. Robert E. Lee, sørstatsgeneralen, var svoren slavemotstandar.  Han valgte side uitifrå kjærleiken til staten Virginia, og hovudstaden Richmond. Slaget om Richmond og dei siste dagane av borgarkrigen er utgongspunktet for Robert Robertson (frå The Band) sin song “The Night They Drove Old Dixie Down”. Dixie, land of Dixie eller Dixieland er dei amerikanske sørstatane.

Mason/Dixon-linja,  blir ofte referert til som skilje mellom nord og sør, og like mykje som eit geografiske skilje, symboliserte grensa den kulturelle skilnaden mellom desse to områda. (Denne berømte grenselinja som vart laga av astronomen Charlie Mason og landmålaren Jeremiah Dixon er det Mark Knopfler syng om i “Sailing to Philadelphia”)

I nord fann ein mulighetenes land, der einkvar kunne snekre si eiga lukke, og ein snakka om den amerikanske draumen.  Dette samtidig som ein på denne tida opplevede ei gryande industrialisering og all innvandringa som  sørga for eit multikulturellt samfunn. I sør fanst ein struktur meir likt det gamle europeiske føydalsamfunnet, der einkvar hadde sin faste plass bestemt av kva stand ein var født i.  Den økonomiske ryggraden i dette systemet var plantasjedrifta(King cotton), og samfunnet var tokulturellt med mørkhuda slavar og frie kvite.

Då borgarkrigen starta rekna ein med at den skulle vera over i løpet av nokre månader.  At ein skulle høyre sørstatssoldatane sitt kamprop (the rebel yell) i 4 år var det ingen i nord som såg føre seg, og borgarkrigen sette eit skikkeleg merke i amerikansk politikk og kultur med etterverknader  tydelege heilt fram til i dag. Den første tida etter borgarkrigen blir kalla reconstruction i USA.  Sørstatane tapte krigen og slavane var frie, men snart var mykje tilbake i gamle faldar.  Lite blei gjort for å betra afro-amerikanarane sine rettar.  Raseskilje sto sterkt, og makt og rikdom var samla på få hender.  Ein kan kalle ein slik samfunnsstruktur føydalistisk eller patriarkalsk, men fascisme-merkelappen er ikkje langt unna å vere like gyldig. Med bakgrunn i dette kan me trekke ei linje framover i tida der same familiane og likesinna til dei som forsvara slaveriet 60 år seinare offentleg omtalar Hitler i rosande ordelag.  Me finn dei i Ku Klux Klan som meir enn nokon andre stader var dominerande i austre delane av Texas. Eit av dei sterkaste uttrykka for rasismen sine grusomme følger finn me i songen “Strange Fruit”, kanskje mest kjent i Billie Holiday sin versjon:

Southern trees bear a strange fruit /Blood on the leaves and blood at the root/ Black bodies swingin’ in the Southern breeze /Strange fruit hangin’ from the poplar trees /Pastoral scene of the gallant South /The bulgin’ eyes and the twisted mouth /Scent of magnolias sweet and fresh /Then the sudden smell of burnin’ flesh /Here is a fruit for the crows to pluck /For the rain to gather, for the wind to suck /For the sun to rot, for the tree to drop/ Here is a strange and bitter Crop  

 

Vidare kan me dra linja til Jim Clark i Selma, til Koch-brødrene og deira Tea Party-rørsle, og til politiet i Ferguson for den saks skuld.

Då Neil Young i 1970 utgir songen “Southern Man” på albumet “After the Gold Rush” er det sørstatsrasismen han rettar peikefingeren mot. Songen var slik retta mot ein ideologi, men mange oppfatta det som at alle i sør skulle vere rasistar og nærmast ikledd brunskjorter. Gruppa Lynyrd Skynyrd gav Neil Young svar med “Sweet Home Alabama” i 1974.

   

Same året laga Randy Newman  “Good Old Boys” . Eit heilt album med sørstatane sitt oppheng i slaveri og rasismen som tema.  I songen “Rednecks” er sarkasmen på kokepunktet.  

Bob Dylan spela inn “Blind Willie McTell” til albumet “Infidels” i 1983, men den blei først utgitt på The Bootleg Series vol. 1-3 i 1991. Teksten til Dylan har slaveriet og rasismen som bakteppe:

See them big plantations burning /Hear the cracking of the whips/

Smell that sweet magnolia blooming/ See the ghosts of slavery ships/

I can hear them tribes a-moaning /Hear that undertaker’s bell /

Framføre dette plasserer han den mørkhuda bluessongaren  Willie McTell.  Over uretten, over diskrimineringa og over den politiske røynda der ‘power and greed and corruptible seed, seems to be all that there is’ svevar den fantastiske kulturelle arva frå dei som blei frakta frå Afrika som slavar og sleit under forferdelege kår. Her heime brukte Lillebjørn Nilsen mykje av same grepet når han viste fingeren til det politiske ytre høgre i songen “Språkets Poesi” frå 1988:

“Det går en mann i Oslo’s gater, han er kjent og lett å se, han er ansatt i kommunen, for å plaffe duer ned, om det var alt han gjorde, var det ikke mer å si, men det triste med den mannen er hans mangel på poesi, når han går til sitt arbeid med sammenknepet munn, da svever Kolbein Falkeid, høyt over Haugesund”.

Nobody can sing the blues like Blind Willie McTell.

Diskrimineringa av afro-amerikanarane  er eit tema Bob Dylan fleire gonger har vore innom bl.a. i songar som “The Lonesome Death of Hattie Carroll”,  “Oxford Town”  og ikkje minst “Hurricane”, om den farga boksaren Rubin Carter. Her finn me tekstlinjer som explisitt seier at rasismen strekker seg longt inn i det amerikanske rettssystemet.  

“Blind Willie McTell” er meir subtil enn dei 3 såkalla protestsongane frå tidlegare i Dylan si karriere.  Mange tekstlinjer opnar for ulike tolkingar.  Når han syng “There is a chain gang on the highway” er det lett å sjå føre seg afro-amerikanarar på straffearbeid som bygger ein eller annan veg, men dersom du meiner at denne lenkegjengen er Bradley Manning, Julian Assange og Edward Snowden er det ingen som kan seie deg imot. Slik blir songen universell og tidlaus, og ein kan seie at det er all urett og smerte i heile verda forteljaren ber i seg når han kikkar ut vindauge frå hotellet:

I’m gazing out the window of the old Saint James Hotel and I know no one can sing the blues like Blind Willie McTell  

Tog til Tutwiler

Ein dag i året 1903 sat musikaren William Christopfer  Handy på jernbanestasjonen i Tutwiler, Mississippi, og venta på neste tog nordover.  Handy sovna der på stasjonen, men vakna ganske så snart, då ein lurvete kar sette i gong med å syngja og spela  gitar.  Handy skriv om dette  i biografien sin:

His clothes were rags; his feet peeped out of his shoes. His face had on it some of the sadness of the ages. As he played, he pressed a knife on the strings of a guitar. The effect was unforgettable. His song, too, struck me instantly.

Songen Handy høyrde var ‘ Goin’ Where the Southern Crosses the Dog’ som med bakgrunn i dette møtet i Tutwiler er den eldste dokumenterte bluessongen me kjenner.  Inspirert av kva han hadde høyrt laga Handy ‘Yellow Dog Blues’, og han adopterte denne bluesstilen i musikken sin. Snart kom komposisjonar som Memphis Blues, Beale Street Blues, og den største klassikaren av alle; St. Louis Blues.

Tutwiler blir kalla bluesen sin fødestad, og nå veit me kvifor,  og me er mange som undrast på kven han var, han der gitaristen som W.C. Handy fortel om.  Me har ikkje funne det ut, og sannsynlegvis kjem me heller ikkje til å gjera det.  Men eit og anna har me nok å takka han for.

The blues had a baby, they named it Rock’n’roll, sang Muddy Waters. The Rolling Stones’ musikalske fundament blei lagt ned  av bluesmusikarar frå Mississippi.  Bob Dylan skriv i sine memoarar at han aldri kunne ha laga platene ‘Highway 61 Revisited’ og ‘Blonde on Blonde’, hadde det ikkje vore for at eit par kameratar tidleg på 1960-talet kom trampande inn på hybelen hans med Robert Johnson’s ‘King of the Delta Blues Singers’ under armen.

Derfor får me seia det som det er:  Bluesmusikken er all populærmusikk sin far -og sikkert også mor,  og det er ingenting i vegen for å til dømes dra ei linje frå togstasjonen i Tutweiler i 1903 til scena i The Dome i Brighton i 1974 der Abba syng Waterloo.

Men kva er det eigentleg denne sjangeren handlar om?  Kan ein til dømes utrykke bluesmusikken  sitt hjarte, sin hjerne og si sjel gjennom 10 songar?  Å ja.  Klart ein kan.  Her er dei:

10. The Blues Brothers Band, Sweet Home Chicago

Då den fyrste ‘Blues brothers’-filmen kom i 1980 gav den bluesmusikksjangeren eit løft som ein vanskeleg kan overvurdera betydninga av.  Her kan ein kosa seg med ein herleg blanding av action og humor, men eigentleg er dette ein 133 minutt lang hyllest til blues og soulmusikken. ( I Chicago finst det ingen skilnad på blues og soul, på same måten som skilje mellom blues og Jazz er utviska i New Orleans).

-It’s a hundred and six miles to Chicago, we’ve got a full tank of gas, half a pack of cigarettes, it’s dark, and we’re wearing sunglasses.

Så startar filmhistorias villaste biljakt til lyden av Sweet Home Chicago.

  1. Martin Simpson, I Can’t Keep From Crying Sometimes

Simpson er frå England og høyrer eigentleg heime innanfor folk-tradisjonen.  På ‘I Can’t Keep from Cryin’, som er skriven av delta bluesmann Blind Willie Johnson, spelar han slidegitar som gjer deg frysningar .

  1. Shemekia Copeland, Don’t Whisper

Blant mange fantastisk flotte bluesdamer står unge Copeland fram som ein meir og meir tydeleg favoritt. Skru opp volumet på denne og høyr på stemmen. Den stemmen. ‘Don’t whisper you love me, say it out loud’.

  1. Billie Holiday, St. Louis blues

I hate to see the evening sun go down…Her er me tilbake hjå vår venn W.C. Handy.  Mange har gjort flotte versjonar av denne, men går du for Billie Holiday kan du umuleg trø feil.

  1. Big Bill Bronzy, Key to the Highway

Ahh, her har du originalen!  Eit alle tiders tøft munnspel, akkustisk gitar, eit enkelt komp og Big Bill Bronzy sin geniale måte å synge songen på.  Ikkje eit vondt ord om Eric Clapton, han fekk den til han òg, men denne er så mykje betre!

  1. Robert Johnson, Me and the Devil Blues

Så er me der då, ved vegkrysset bortanfor Dockery plantasjen i Mississippi.  Der Robert Johnson gav sjela si til djevelen i byte mot å kunne spela gitar.  Vel, ei  legende som denne er det vanskeleg å ikkje henge seg på,  men ‘dont print the facts, print the legends’, var det ein eller annan som sa.  Sanninga om Robert Johnson er nok så kjedeleg som dette:  På bulene rundt i Mississippideltaet var det Son House og Charley Patton som var kongar på slutten av 20, og byrjinga av 1930-talet,  og folk kom langvegsfrå for å høyra dei.  Son House fortalde at ein ung jypling stadig dukka opp og ville vera med å spela.  Ikkje var han flink, og ikkje var han gammal nok til å vera der, så dei kasta han ut, gong etter gong. Tilslutt blei han borte.  Etter eitt år kom han tilbake, hengde på seg gitaren og gjekk på scena. Alle blei ståande å måpa.  Kva var det dei kalla plata? Jo, Robert Johnson: King of the Delta Blues singers.  Ein dose talent, stålvilje, og eit år med intensiv øving var det som skulle til.  I tillegg hadde han eit stort fortrinn:  unormalt lange fingrar.  Det høyrest ut som det er to gitaristar der, seier Eric Clapton.

  1. Stevie Ray Vaughan Texas Flood

Frå byrjinga av 1980-talet og utover flytta mykje av den elektriske bluesen sitt tyngdepunkt seg frå Chicago til Austin, Texas.  Stevie Ray Vaughan var den viktigaste grunnen til dette. Litt meir rocka i utrykket, men ikkje mindre kjenslevarmt av den grunn. Gitar er bluesen sitt hovudinstrument og  ingen kunne spela som Stevie Ray.

 

3. Howlin Wolf,  Spoonful

Howlin Wolf kan ikkje akkurat kallast ein teknisk brilliant songar, og han nådde vel aldri den høge C.  Dei som var så heldige å få oppleva han på scena sier at det var som ei veldig urkraft som traff dei i brystkassa då Howlin Wolf gjekk til mikrofonen.  Denne kraftfulle røsta, saman med gitarspelet til Hubert Sumlin, skapte rein magi.

  1. Muddy Waters, Mannish Boy

Muddy Waters gjorde mange innspelingar av denne, men du skal gå for ‘The Last Waltz’-versjonen saman med The Band frå 1975. Her er musikken på full kok! På same scena, same kvelden , var Bob Dylan, Neil Young, Van Morrison og eit drøss med andre stjerner. Dei blei puslingar. Muddy Waters stjal showet!

  1. Lightnin’ Sam Hopkins, Mojo Hand

Ein bør vel snart begynne arbeidet med å få Lightnin’ Hopkins opp der som han høyrer heime. ‘Verdas kulaste bluesmann’, kan vera ein grei merkelapp å bruka.